Бажа бажаны көрсе, басы қышиды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал бажа мен бажа арасындағы қарым-қатынастың ерекше, бір жағынан жақын, бір жағынан сынаққа толы болатынын меңзейді. Тура мағынада бір-бірін көргенде мазасы кетіп, тыныштығы бұзылғандай әсер береді. Астарлы мағынасы — кей адамдардың арасы сырттай туыстас, сыйлас көрінгенімен, ішкі бәсеке, қызғаныш не жараспайтын мінез салдарынан келіспеушілік туып тұрады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «басы қышиды» деген тіркес нақты ауруды емес, ішкі жайсыздықты, мазасыздықты, ашу не ыңғайсыз сезімді білдіреді. «Бажа» — құдандалық арқылы қосылған екі ер адам. Халық бұл образ арқылы туыстық қатынаста да мінез бен татулық маңызды екенін тұспалдайды. Яғни жақындық өзінен-өзі сыйластыққа айналмайды, оған сабыр мен түсініс керек.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал кейде құдалық жақтағы адамдардың арасына сәл келіспеушілік түссе, әзіл не сын ретінде айтылады. Мысалы, тойдың шығыны, қонақ күту тәртібі немесе құда-жекжаттың сөз таласы кезінде: «Бажа бажаны көрсе, басы қышиды» деп қалжыңдап қоюы мүмкін. Бұл сөз кикілжіңді жұмсартып, араға әзіл қосып жеткізудің бір жолы.