Жақсының басына іс түссе,
Ашынар да, ашылар.
Жаманның басына іс түссе,
Бір тулар да, басылар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Жақсы адам қиындыққа тап болса, ол күйреп кетпейді: алдымен қиналып, ашынып, ауырсынса да, соңынан сабыр тауып, жолын табады. Ал жаман адамға іс түссе, ол бірден дүрлігіп, ашуланғанымен, көп ұзамай басылып қалады, өйткені оның ішінде терең төзім де, берік ұстаным да жоқ. Мақал адам мінезінің сын сағатта білінетінін аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «басына іс түсу» — өмірдің сынағы, қиын жағдай, күтпеген ауыртпалық. «Ашынар да, ашылар» дегені — жақсы адамның ішкі намысы, жігері оянып, жан-дүниесі шыңдалатынын білдіреді. «Бір тулар да, басылар» тіркесі жаман адамның сырты ғана желпілдеп, тез басылып қалатын әлсіз мінезін көрсетеді. Яғни тулау — уақытша күйзеліс, ал басылу — тез сағын сындыру.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де орынды. Мысалы, адам жұмыстан қысқарып қалса, сабырлы, еңбекқор жан жаңа мүмкіндік іздеп, қайта көтеріледі; ал тұрақсыз, жауапсыз адам бір ренжіп, қол қусырып отыра беруі мүмкін. Сондықтан мақал қиындықта адамның шын болмысы ашылатынын еске салады.
Ashynar da, ashylar.
Jamannyń basyna is tússe,
Bir týlar da, basylar.