Бармаса бата қаза.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — бір іске, сапарға не ниет еткен жерге бармасаң, одан берілетін бата мен игі тілекке ие болмайсың деген сөз. Астарлы мағынасы — адам әрекет қылмаса, ниет еткен игіліктің жемісін де көрмейді. Яғни, ойда отырған істі бастамай, орынсыз тосылып қалу жақсылыққа жеткізбейді. Қазақ ұғымында бата — жол ашатын, ісіңе береке дарытатын рухани күш. Сондықтан бұл мақал қимыл мен талаптың қадірін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бару» — жай ғана жүру емес, іске ұмтылу, ниетті жүзеге асыру. Ал «бата» — үлкеннің ақ тілегі, елдің ықыласы, жолыңа жарық берер рухани демеу. «Қаза» сөзі мүмкіндікті жіберіп алу, уақытында қимылдамай опық жеу мағынасын береді. Осы арқылы мақал адамға сылтау іздемей, дер кезінде әрекет ету керегін білдіреді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де өте орынды. Мысалы, бір жас маман жұмыс сұхбатына баруға ерініп, кейін сол мүмкіндіктен айырылса, «Бармаса бата қаза» деп айтуға болады. Яғни, мүмкіндік өздігінен келмейді, оны іздеп, дер кезінде қадам жасау керек.