«Тіріге - сәлем, өліге - бата.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
«Тіріге - сәлем, өліге - бата» мақалында екі өмірлік әдет қысқа да нұсқа түйінделген. Тірі адаммен кездескенде амандасу, халін сұрау, сый-құрмет көрсету керек деген ой бар. Ал дүниеден өткен кісіге бата бағыштап, рухына құрмет білдіру — мұсылмандық әрі қазақы тәрбиенің белгісі. Яғни, бұл мақал адамға тірілермен дұрыс қарым-қатынас жасап, өткендерге де ілтипат танытуды үйретеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «сәлем» сөзі — тірі жанға арналған ізет, татулық пен сыйластықтың белгісі. Ал «бата» — өлген адамға жасалатын дұға, рухани құрмет пен сауап тілеу. Мұнда қарсы қойылған екі ұғым арқылы өмір мен өлімнің, күнделікті қарым-қатынас пен рухани парыздың арасы айқындалады. Бұл теңеу адамның тек сыртқы әдеппен емес, ішкі иманмен де дұрыс болуын меңзейді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Қазір бұл мақал адамдарды бір-біріне салқын қарамауға, амандасуды ұмытпауға және қайтыс болған жандарға құрметпен қарауға шақырады. Мысалы, ауылда үлкен кісі дүние салса, жұрт жиналып, құран бағыштап, бата жасайды; ал күнделікті өмірде көршіге, әріптеске бірінші болып сәлем беру осы мақалдың мәнін сақтайды.