Балта сабынан озбас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: балта өз сабынан ұзап кете алмайды. Астарлы мағынасы: бала, шәкірт не жас адам өз тәрбиесін, шыққан ортасын, үйренген мінезін толықтай аттап өте алмайды. Адамның болмысы көбіне оның өскен ортасы мен алған тәрбиесіне байланысты қалыптасады. Сондықтан жақсы тәрбие көргеннің мінезі де, сөзі де, ісі де жинақы болады. Ал теріс ортада өскен адамнан сол ортаның ізі байқалып тұрады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы балта — адамның өзі, ал сабы — оның түп-тамыры, яғни отбасы, тәрбие, орта. Балта сабынан озбайтыны сияқты, адам да өз негізінен алшақ кете алмайды. Бұл образ мақалдың ойы түсінікті, әсерлі болуын күшейтеді. Халық осылайша адамның мінезін сыртқы сәнмен емес, ішкі тәрбиемен өлшейді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал әсіресе бала тәрбиесіне, орта таңдауға байланысты айтылады. Мысалы, мектепте немесе үйде дөрекі сөз естіп өскен бала сол мінезді қайталап кетуі мүмкін. Сондықтан ата-ана мен мұғалім жақсы үлгі көрсетуі керек. Мақал адамды өз тамырын, тәрбиесін ұмытпауға шақырады.