Бай болайын деген жігіт айырбасшыл,
Адам болайын деген жігіт қарындасшыл.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жас жігіттің болашақтағы бағытын екі түрлі мінезбен өлшейді. «Бай болайын деген жігіт айырбасшыл» дегені — дүниені, пайда мен кірісті есептеп, сауда-саттыққа икемді болу. Ал «Адам болайын деген жігіт қарындасшыл» дегені — тек мал-мүлік қуаламай, ел-жұртқа, ағайын-туысқа мейірімді, сыйлы, адамгершілігі мол болу. Яғни нағыз жақсы жігіттің өлшемі байлықта емес, кісілік пен қарым-қатынаста жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «айырбасшыл» сөзі — есеппен жүретін, саудаға бейім, пайдасын білетін адамды білдіреді. Ал «қарындасшыл» сөзі — тек қыз балаға ғана емес, жалпы ел ішіндегі жақынға, әсіресе әйел затына ілтипат көрсететін, жұмсақ мінезді, жанашыр азаматтың бейнесін береді. Халық бұл арқылы екі қасиетті салыстырады: бірі — байлық әкелетін іскерлік, екіншісі — адам ететін ізгілік.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал табысты болуды ғана мақсат етпей, адамгершілікті де сақтауға шақырады. Мысалы, кәсіп ашқан жігіт ақша табумен бірге қызметкерлеріне әділ болып, туысына да, айналасына да көмектессе, ол осы мақалдағы «адам болайын деген жігітке» жақындайды.
Adam bolaıyn degen jigit qaryndasshyl.