Бәрің бірдей қойшы болсаң, құл боларсың,
Бәрің бірдей тойшы болсаң, қу боларсың.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — бәрі бір ғана істі қуалай берсе, елдің тұрмысы теңгерімсіз болады. Астарлы мағынасы — қоғамда әр адам өз қабілетіне сай еңбек етіп, әртүрлі кәсіпті атқаруы керек. Тек бір бағытқа жаппай ұмтылу пайдалы болмай, керісінше, біреуді тәуелді, біреуді пайда қуған күйге түсіреді. Сондықтан тіршілікте ақылмен таңдап, еңбекті бөліп, кәсіпті үйлестіре білу қажет.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қойшы» — ауыр, күнделікті бейнетпен күн көретін еңбек адамының бейнесі. «Құл боларсың» дегені — еркіндігіңнен айырылып, біреуге бағынышты болу, тұрмыстың қиындығына тап болу деген астар. Ал «тойшы» — тойды ғана қуалайтын, қызық пен ысырапқа үйір адам. «Қу боларсың» сөзі мұндай тірлік адамды алдамшы, пайдакүнем, берекесіз мінезге жеткізетінін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал мамандық таңдауда, еңбек бөлінісінде және өмір салтын реттеуде жиі қолданылады. Мысалы, бір ауылда жастардың бәрі тек жеңіл табысқа ұмтылып, нақты кәсіп үйренбесе, ертең жұмыссыздық пен тәуелділік күшейеді. Ал әркім әр саланы меңгерсе, ел де, отбасы да берекелі болады.
Báriń birdeı toıshy bolsań, qý bolarsyń.