Ауылдан қырық қадам шыққасын
азамат мусәпір.
azamat mýsápir.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: адам ауылынан ұзап шықса, өзін жат жерде жүргендей сезінеді. Астарлы мағынасы: өз үйіңнен, еліңнен алыстағанда әр адамға жауапкершілік артып, сақ, байсалды, жинақы болу керек. Ауыл — таныс орта, ал одан сыртқа шыққан сәттен бастап адам өзін-өзі ұстай білуі, жөн-жосықты сақтауы тиіс. Мұнда «азамат» сөзі жай адам емес, елге сөзі өтетін, тәртіпті, мінезі орнықты кісі дегенді білдіреді.
Образдар мен теңеулер
«Қырық қадам» — нақты сан емес, қашықтықтың, аз ғана алыстаудың белгісі. Ол адам туған ортасынан сәл алыстаса да, өмірдің талабы өзгереді деген ойды аңғартады. «Азамат» пен «мүсәпір» сөздерінің қарсы қойылуы да мәнді: ауылда ол өз орнында болса, сыртта бөгде жұрттың ішінде жалғыз, жатсынған жанға айналады. Бұл адамды кішіпейілдікке, ұқыптылыққа шақыратын образ.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал оқуға, жұмысқа не сапарға шыққан жастарға өте сай келеді. Мысалы, ауылдан қалаға бірінші рет барған студент өз-өзін дұрыс ұстап, уақытын қадірлеп, тәртіпке бейімделсе, мақалдың тәрбиелік мәні орындалады. Яғни, жаңа орта адамды есейтеді, ал есейген адам қай жерде жүрсе де азаматтық болмысын жоғалтпауы керек.