Алдың - ұттың, саттың - жұттың.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: бір нәрсені алдың болсаң — пайда таптың, ал саттың болсаң — жұтқа ұшырадың дегендей әсер береді. Астарлы мағынасы одан терең: қолдағыны жөнсіз жұмсау, барды бағаламау, пайда мен зиянды есептемей әрекет ету адамды шығынға ұшыратады. Яғни, алғаныңды орнымен ұстап, қажетсіз шашпа; саудада да, тұрмыста да есеп пен қанағат керек деген ой жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «алдың» сөзі — табысқа жету, қолыңа кірген несібе, олжа дегенді білдіреді. Ал «саттың» сөзі тек сауда емес, барды орынсыз өткізіп жіберу, қолдағы құнды дүниеден айырылу мағынасында қолданылған. «Ұттың» — пайда көрдің, ал «жұттың» — шығынға баттың, берекең кетті деген бейнелі қарсы қою. Осылайша мақал қысқа сөзбен ұқыптылық пен есептілікті үйретеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ақшаны, мүлікті, уақытты дұрыс басқаруға қатысты айтылады. Мысалы, адам жақсы жұмыс істеп табыс тапты, бірақ оны қажетсіз заттарға жұмсап, қарызға кіріп кетсе, үлкендер: «Алдың — ұттың, саттың — жұттың» деп ескертуі мүмкін. Яғни, табысқа жету аз, оны сақтау мен дұрыс пайдалану да маңызды.