Аштан өлмей, көштен қалмайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — адам аштан өлмес үшін керегін тауып, тіршілігін жалғастырады; ал көштен қалмау — жұрттан кейіндеп, өмір ағысынан сырт қалмау деген сөз. Астарлы мағынасы бойынша, адам өз қажетіне сай әрекет етіп, заманнан, ортадан, істен қол үзбеуі керек. Яғни тым жалқау болмай, тіршілік үшін қимыл жасаған жан әрқашан жол табады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «аштан өлмеу» — ең алдымен өмір сүрудің ең негізгі қамы, жоқшылықтан аман қалу бейнесі. Ал «көштен қалмау» — елмен бірге ілесу, көптен бөлінбеу, уақыт талабына сай болу дегенді білдіреді. Қазақ көшпелі өмірде көштен қалуды үлкен кемшілік санаған, сондықтан бұл тіркес адамның бейімделгіш, ұқыпты, сергек болғанын меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамға өз орнын табуға, жұмысын, оқуын, кәсібін тоқтатпауға шақырады. Мысалы, жаңа мамандықтар көбейген кезде бір адам ескі дағдысына ғана сеніп отырмай, компьютерлік сауатын арттырса, ол «көштен қалмайды».