Асай біл аш кезіңде,
Сүйе біл жас кезіңде.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды өмірдің әр кезеңінде дұрыс әрекет етуге шақырады. Аш кезде асай білу — қолыңда бардың қадірін біліп, жоқтық пен мұқтаждықта сабыр сақта дегені. Жас кезде сүйе білу — жастық шақтың жігері мен сезімін босқа өткізбе, адамды, өмірді, жақсылықты шын көңілмен бағалай біл деген астарлы ой. Яғни, әр істің, әр сезімнің өз уақыты бар, сол сәттің қадірін түсіну қажет.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «аш кезіңде» деген тіркес тек қарын ашу емес, таршылық, қиындық, мұқтаждық күйін білдіреді. Ал «асай білу» — барға қанағат ету, асықпай, орнымен әрекет жасау деген бейне. «Жас кезіңде» — қайрат пен сезім таситын шақ, ал «сүйе білу» — жүрек тазалығы, мейірім, құрмет пен адал сезімді меңзейді. Мақал өмірді тамақ пен махаббат арқылы бейнелеп, адамның ішкі тәрбиесін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жастарға уақытты, мүмкіндікті және сезімді орнымен жұмсауды еске салады. Мысалы, студент шәкіртақысын ұқыптап, алдымен қажетіне жұмсап, кейін артық іске шашпаса — бұл «аш кезде асай білуге» сай келеді. Ал достықта, отбасында, қарым-қатынаста сыйластық пен жылы жүрек таныту — «жас кезде сүйе білудің» көрінісі.
Súıe bil jas kezińde.