Ар-ұят пен ақыл - мінез сауыты.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Ар-ұят пен ақыл адам мінезін қорғайтын ең берік қалқан іспетті. Мұнда тура мағынада «сауыт» — жаудан қорғайтын темір киім, ал астарлы мағынада ол адамның ішкі қорғаны, яғни жамандыққа, жеңілтектікке, орынсыз қылыққа тосқауыл болатын қасиеттер. Ар-ұяты бар адам өз ісіне есеп береді, ақылы бар адам әр қадамын ойланып басады. Осы екеуі бірге болса, кісі абыройын сақтап, сөзі мен ісін үйлестіре алады.
Образдар мен теңеулер
«Сауыт» сөзі мінезді сыртқы соққыдан қорғайтын қорған ретінде бейнелейді. Яғни, ақыл мен ар-ұят адамды ұятты іс, асығыс шешім, әдепсіз сөзден сақтайды. Мұнда «мінез» — адамның болмысы, ал «сауыт» — сол болмысты мықты ететін рухани тірек. Бұл теңеу мінездің әдемілігі тек сыртқы тәртіпте емес, ішкі тазалықта екенін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал әлеуметтік желіде, жұмыста, оқуда немесе отбасылық қарым-қатынаста өте орынды. Мысалы, бір адам ашумен біреуді көптің алдында қорлап жазғысы келсе, ар-ұяты мен ақылы оны тоқтатады. Сол сәтте ол сабыр сақтап, мәселені мәдениетті түрде шешеді. Осылайша мақал адамды жауапкершілікке, әдепке және парасатқа үндейді.