Ақылдының алдымен жүр,
Ақымақтың артымен жүр.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адаммен араласқанда оның ақылына, ісіне, мінезіне қарап жүру керек екенін білдіреді. Ақылды адам алдымен ойланып, дұрыс шешім қабылдайды, сондықтан оның соңынан ерсең, адаспайсың. Ал ақымақ адам асығыс қимылдап, қателікке жиі ұрынады, сондықтан оның соңынан ілесу зиянға әкелуі мүмкін. Астарлы мағынасы — өмірде кімге сеніп, кімге еретініңді дұрыс таңдау керек деген ескерту.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «алдымен жүру» — ақылды адамның бастамасын, дұрыс бағыт беруін меңзейді. «Артымен жүру» — ақымақтың қателігін қайталап, соның соңынан қалмай ілесу деген ұғым. Бұл жерде жол бейнесі арқылы өмір жолы, ал жүру арқылы біреудің ықпалына еріп кету суреттеледі. Яғни, ақыл — жол көрсетуші жарық, ал ақымақтық — сүріндіретін қараңғылық сияқты.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал досты, әріптесті немесе кеңесшіні таңдауда өте орынды айтылады. Мысалы, жұмыс орнында тәжірибелі әрі байыпты адамның кеңесін тыңдап, соның әдісін ұстанған адам көп қателіктен сақтанады. Ал ойланбай шешім қабылдайтын кісінің айтқанын бұлжытпай орындау уақыт пен күшті зая кетіруі мүмкін.
Aqymaqtyń artymen júr.