Ақшасыз базарға барғанша,
Кетпен алып мазарға бар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — базарға қолында ақшасы жоқ адам барса, керегін ала алмайды; сондықтан барғаннан қайтқаны артық. Астарлы мағынасы — бір іске дайындықсыз, құралсыз, қаражатсыз кірісу бос әурешілік екенін ескертеді. Яғни адам кез келген істі бастамас бұрын қажет нәрсесін түгендеп, ойлап барып әрекет етуі керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «базар» — тіршілік, сауда, күнкөріс пен қажет нәрсенің орны. «Ақшасыз» сөзі мүмкіндігі жоқ, қамсыз күйді білдіреді. Ал «кетпен» — еңбек құралы, «мазар» — өлім мен пайдасыздықтың белгісі. Екі бейне бір-біріне қарама-қарсы қойылып, құралын алып мазарға бару қаншалықты орынсыз болса, ақшасыз базарға бару да соншалықты нәтижесіз екенін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды тек саудаға емес, жалпы жоспарсыз әрекетке байланысты айтуға болады. Мысалы, адам курстарға жазылғысы келіп, бірақ алдын ала уақытын да, ақысын да есептемесе, соңында мүмкіндікті пайдалана алмай қалады. Сондықтан бұл мақал алдын ала дайындық, есеп, жауапкершілік керек екенін үйретеді.
Ketpen alyp mazarǵa bar.