Аға жақсы болса, панасы бар,
Жаман болса, жабатын жаласы бар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ағаның отбасындағы, ағайын арасындағы орны өте маңызды екенін білдіреді. Аға жақсы, ақылды, елгезек болса, іні-қарындасына да, жалпы әулетке де қорған, сүйеніш, қамқор болады. Ал аға мінезі нашар, жауапсыз болса, ол пана болудың орнына елге сөз келтіріп, жақындарының абыройына дақ түсіреді. Яғни ағаның ісі тек өзіне емес, бүкіл әулеттің беделіне әсер етеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «пана» сөзі — қорған, сүйеу, қамқорлық деген мағынада. Ал «жабатын жала» — жаланың жабысуы, яғни жаман сөз, күдік, кінә. Аға жақсы болса, ол үйге қалқан сияқты; жаман болса, сол үйге сөз ілесетін себепке айналады. Мақал туыстықтағы үлкеннің жауапкершілігін образды түрде көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір де бұл мақал үлкен ағасы бар адамға жауапкершілік жүктейді. Мысалы, бір отбасының үлкен ұлы сабырлы, еңбекқор, бауырларына қамқор болса, кіші іні-қарындастары соған қарап өседі, ал әке-шешесі де сүйеніш көреді. Керісінше, үлкені жаман қылық жасаса, бүкіл үйдің атына сөз тиеді.
Jaman bolsa, jabatyn jalasy bar.