Ақылды мен ақымақ туралы 1541
Ақылды мен ақымақ туралы қазақ мақал-мәтелдері ой мен мінезді салыстырып, өмірлік сабақ береді.
1541
Мақал-мәтел
252K
Қаралым
163
Орташа
Сұрыптау:
Пышағыңның күмісіне қарап,
Өтпесіне болайын.
Өтпесіне болайын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: пышағыңның күмісі, яғни сыртқы жылтыры жақсы көрінсе де, мен оның өткір...
Шыбынға шоқпар көтермес болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ұсақ-түйекке бола шамадан тыс ашуланба, орынсыз күш жұмсама дегенді білдіреді. Тура мағын...
Теріс естіген сөздің жауабы да теріс.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: адам біреудің сөзін бұрмалап, қате естіп қабылдаса, оған беретін жауабы...
Күлге шөккен кәрі бура.
**Негізгі мағынасы** «Күлге шөккен кәрі бура» — сырттай көргенде әлсіреп, жуасып қалғандай адамды меңзейтін мақал. Тура...
Қорқақ ер болмайды,
Қола зер болмайды.
Қола зер болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қорқақ адамның ер азаматқа лайық биік қасиетке жете алмайтынын білдіреді. Тура мағынада «...
Аюдың қасында шошқа жіптіктей.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ірі, дөрекі, көріксіз аюдың жанында шошқа сырттай жіпсіп, ұқыптырақ кө...
Аңғырт бөрі қой үркітеді,
Аңғал ұры қолға түседі.
Аңғал ұры қолға түседі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам аңғарымсыз, ойсыз болса, өзі де, айналасы да зиян шегетінін аңғартады. Тура мағынасы...
Мұзға сүйенбе, жауға сыйынба.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды әлсіз, тұрақсыз нәрсеге арқа сүйемеуге шақырады. Мұз қалай тез еріп, сенімсіз болс...
Өгіз өлер жерінде өкіреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — өгіз өлер алдында өкіреді, яғни жан қиналған сәтте қатты дыбыс шығара...
Аздың ашпын дегеніне нанба,
Көптің тоқпын дегеніне нанба.
Көптің тоқпын дегеніне нанба.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды көргеніне, естігеніне бірден сене салмауға шақырады. Тура мағынада: аз ғана нәрсес...
Ойының бекімі жоқ қыз қырық құбылады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал мінезі орнықпаған, ойы тұрақсыз қыздың іс-әрекеті де құбылып, бір пікірде тұрмайтынын мең...
Көбеңді көр де қой.
**Негізгі мағынасы** «Көбеңді көр де қой» деген мақалдың тура мағынасы — көбең, яғни ісі енжар, жүрісі босаң, салғырт а...
Құланға ерген шиеге аунайды.
**Негізгі мағынасы** Құланға ерген шиеге аунайды деген мақалдың тура мағынасы — құлан жүрген жерде шие де соған ілесіп,...
Жанжалдың шоғы қызарса,
Ақылдың суын сеп.
Ақылдың суын сеп.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жанжал ушыға бастағанда, оны одан әрі өршітпей, ақылмен басу керек деген ой айтады. Тура...
Ит айдауға көнбейді,
Шошқа байлауға көнбейді.
Шошқа байлауға көнбейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір нәрсенің өз табиғатына, мінезіне немесе болмысына сай келмесе, оны зорлап бағындыру қ...
Ең көп оқылған
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағын...
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер се...
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында:...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
Сөздің көркі — мақал,
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің сәні мен ойдың мәні қысқа, ұтқыр айтылған мақал-мәтелде екенін көрсетеді. Яғни, жа...
Бұл санатта ақылды мен ақымақты салыстыратын қазақтың мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұнда ақылдың қадірі, білім мен парасаттың күші, сондай-ақ асығыстық пен надандықтың зияны қысқа да нұсқа сөзбен айтылады.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.