Табиғат көріністері мен құбылыстары туралы 162
Табиғат көрінісі мен құбылыстары жайлы қазақ мақал-мәтелдері: ауа райы, жер-су, жел мен жаңбырға қатысты даналық.
162
Мақал-мәтел
32.5K
Қаралым
200
Орташа
Сұрыптау:
Жазғы күннің саясы -
сапырулы қымыз, салқын үй.
сапырулы қымыз, салқын үй.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаздың ыстық күнінде адамға ең керегі — көлеңке, салқын орын және шөлді қандыратын қымыз...
Құзда қар ерімес.
**Негізгі мағынасы** «Құзда қар ерімес» деген мақалдың тура мағынасы — биік, қия, күн көзі аз түсетін құз жартаста қар...
Күн шыққан соң,
Қуарған суды Күн жұтады,
Күн батқан соң,
Суарған суды Жер жұтады.
Қуарған суды Күн жұтады,
Күн батқан соң,
Суарған суды Жер жұтады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — күн шыққанда жер бетіндегі ылғалдың буланып кетуі, ал күн батқаннан ке...
Өріске қарай мал өсер,
Өзенге қарай тал өсер.
Өзенге қарай тал өсер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — мал өріске барса, жақсы жайылып семіреді; тал өзенге жақын өссе, суы...
Екпесең, жер қысырайды,
Күтпесең, көл қысырайды.
Күтпесең, көл қысырайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жерге дән екпесең, ол игерілмей бос қалады; көлге күтім жасамасаң, суы...
Жазғытұрымғы жел жардай атанды жығады.
**Негізгі мағынасы** Жазғытұрымғы желдің күші ерекше болады деген ой айтылады. Мұндағы тура мағына — көктемге таяу, ауа...
Мейірімдінің көрінен сақта,
Қарсыз қыстың зәрінен сақта.
Қарсыз қыстың зәрінен сақта.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның тек жақсы ниетке ғана емес, сақтыққа да мән беруі керегін аңғартады. Тура мағынас...
Көктем, көктем нұрын төккен.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал көктемнің елге, жерге, жанға беретін жылуын, шуағын, жаңару қуатын суреттейді. Тура мағын...
Шетен кесілсе, шеттігі өсіп жетіледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: шетен ағашы кесілсе де, оның шетіндегі, яғни жан-жағындағы өркені қайта...
Ит күшіктеп сауын болмас,
Бұлт болмай жауын болмас.
Бұлт болмай жауын болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ит күшіктесе де, одан сүт шықпайды; бұлтсыз жаңбыр жаумайды. Астарлы ма...
Қақты жердің қадірін құлан білер,
Орман-тоғай қадірін бұлан білер.
Орман-тоғай қадірін бұлан білер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің қадірі оны жақсы білетін, соған мұқтаж не соны мекендейтін жанға анық көрінет...
Атпа, достым, ұларды,
Бұзба тобын олардың,
Тау бұлбұлы солардың,
Мен жырына құмармын.
Бұзба тобын олардың,
Тау бұлбұлы солардың,
Мен жырына құмармын.
**Негізгі мағынасы** Бұл жолдарда ақын табиғаттағы құстарға, әсіресе ұларға қиянат жасамауды өтінеді. Тура мағынасында —...
Ай күннен артық,
Күндіз Күнсіз де жарық.
Күндіз Күнсіз де жарық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — айдың жарығы түнде көрінсе, күннің нұры күндіз бәрін айқын етеді; ал а...
Тау дарақсыз, жау жарақсыз болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: тау ішінде дарақ, яғни ағаш болмай тұрмайды; ал жау соғысқа жарақсыз, қ...
Мал төлімен жарасты,
Жер гүлімен жарасты.
Жер гүлімен жарасты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғаттағы және тіршіліктегі әр нәрсенің өзіне лайық сыңары, өзіне жарасымды орны болаты...
Ең көп оқылған
Сулы жер құрақсыз болмас,
Таулы жер бұлақсыз болмас.
Таулы жер бұлақсыз болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғаттағы әр нәрсенің өз сыры, өз жарасымы болатынын білдіреді. Су бар жерде құрақ өсед...
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің таб...
Жел дауылды шақырады,
Бұлт жауынды шақырады.
Бұлт жауынды шақырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр құбылыстың өз салдары бар екенін білдіреді. Тура мағынасында жел соқса, ауа райы өзгер...
Көлдің көркі - құрақ,
Таудың көркі - бұлақ.
Таудың көркі - бұлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғаттың әр бөлшегі өз орнымен сұлу екенін білдіреді. Көлдің сәнін келтіретін — оның жа...
Қыстағы қар - жерге ырыс,
Жаздағы ылғал - елге ырыс.
Жаздағы ылғал - елге ырыс.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қыста жауған қар жерді ылғалдандырып, көктемгі егінге нәр береді; жазда...
Бұл бөлімде табиғат көріністері мен құбылыстары туралы қазақ мақал-мәтелдері жинақталған. Халық желдің мінезін, бұлттың көшін, жаңбыр мен қардың ырғағын, күннің шуағын бақылап, тіршілік тәжірибесін қысқа да нұсқа нақылға айналдырған.
Мұндай мақал-мәтелдер ауа райын болжау, жыл мезгілдерін тану, жер мен су қадірін түсіну сияқты ойларды жеткізеді. Табиғатқа құрмет, еңбек пен шаруашылықтың үйлесімі, сақтық пен үнемшілдік секілді құндылықтар да осы нақылдар арқылы көрінеді.
Категория мәтіндері балаларға да, ересектерге де табиғат тілін ұғындырып, ұлттық дүниетанымды кеңейтеді. Табиғатқа қатысты мақалдарды оқу — қазақтың өмір салты мен байырғы байқағыштығын танудың тиімді жолы.
Мұндай мақал-мәтелдер ауа райын болжау, жыл мезгілдерін тану, жер мен су қадірін түсіну сияқты ойларды жеткізеді. Табиғатқа құрмет, еңбек пен шаруашылықтың үйлесімі, сақтық пен үнемшілдік секілді құндылықтар да осы нақылдар арқылы көрінеді.
Категория мәтіндері балаларға да, ересектерге де табиғат тілін ұғындырып, ұлттық дүниетанымды кеңейтеді. Табиғатқа қатысты мақалдарды оқу — қазақтың өмір салты мен байырғы байқағыштығын танудың тиімді жолы.