Табиғат көріністері мен құбылыстары туралы 162
Табиғат көрінісі мен құбылыстары жайлы қазақ мақал-мәтелдері: ауа райы, жер-су, жел мен жаңбырға қатысты даналық.
162
Мақал-мәтел
32.5K
Қаралым
200
Орташа
Сұрыптау:
Су қадірін шөл зардабын шеккен біледі.
**Негізгі мағынасы** Су қадірін шөл зардабын шеккен біледі деген мақалдың тура мағынасы — су таппай, шөлдің азабын тартқ...
Ат аяған жерге қарайды,
Құс аяған көкке қарайды.
Құс аяған көкке қарайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ат аяғын абайлап басып, жердің ыңғайына қарай қозғалады, ал құс ұшқанда...
Қарлығаш - көктем жаршысы.
**Негізгі мағынасы** Қарлығаш көктемде қайта келетін құс болғандықтан, оның көрінуі жылылықтың, жаңарудың, тіршіліктің б...
Жылан жалағандай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір нәрсенің тым тегіс, тап-таза, із-түзсіз болып қалғанын білдіреді. Тура мағынада бір з...
Қыс қыстығын қылмаса,
Жаз жаздығын қылмайды.
Жаз жаздығын қылмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қыс өзіне тән салқын, қытымыр мінезін көрсетсе, жаз да өз жылуын, жайм...
Тауда туған баланың
екі көзі таста.
Ашаршылықта туған баланың
екі көзі аста.
екі көзі таста.
Ашаршылықта туған баланың
екі көзі аста.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өскен ортасы оның мінезі мен аңсарын қалыптастыратынын білдіреді. Тауда туған бал...
Жаңбыр бір жауса, терек екі жауады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жаңбыр жауса, теректің жапырағы мен бұтағы су болып, тамшылап екі есе...
Жағасы - жайлау, төсі - қыстау.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға жайлы, кең, қонысқа қолайлы жерді сипаттайды. Тура мағынасында өзен-көл жағасы, бе...
Жайың басынан жел тұрса,
Жаз да болса қыс болар.
Жаз да болса қыс болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жайлаудың, яғни ел жайлап отырған өңірдің бас жағынан суық жел тұрса,...
Орман - жер сәулеті.
**Негізгі мағынасы** Орман — жердің көркі, сәні, ажары деген ойды білдіреді. Тура мағынасында орман жер бетін жасыл желе...
Қыстағы қар, жаздағы жаңбыр,
Жерге жауған нұр.
Жерге жауған нұр.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қыста жауған қар мен жазда жауған жаңбырды жерге түскен береке, ырыс деп бағалайды. Тура...
Туған Ай тұрса,
Үркерге қарсы қарап.
Қыс түсер,
Шақырайып боран борап.
Үркерге қарсы қарап.
Қыс түсер,
Шақырайып боран борап.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғат құбылысына қарап, ауа райын шамалауға болатынын білдіреді. Айдың туу қалпы мен Ү...
Өрттің өзінен бұрын түтіні көзге түседі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал кез келген қауіп, жамандық немесе үлкен істің белгісі алдымен байқалатынын білдіреді. Тур...
Қонаң көже қол жуғанша,
Кеспе көже күн батқанша.
Тары көже таң атқанша,
Бидай көже ел жатқанша.
Кеспе көже күн батқанша.
Тары көже таң атқанша,
Бидай көже ел жатқанша.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалда әртүрлі астың тез не баяу қорытылатыны астарлы түрде айтылған. Қонақ күту, ас пісіру, д...
Арша - орман анасы.
**Негізгі мағынасы** Арша — орманда өсетін, табиғатқа көрік беріп қана қоймай, басқа өсімдіктер мен аң-құсқа да қолайлы...
Ең көп оқылған
Сулы жер құрақсыз болмас,
Таулы жер бұлақсыз болмас.
Таулы жер бұлақсыз болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғаттағы әр нәрсенің өз сыры, өз жарасымы болатынын білдіреді. Су бар жерде құрақ өсед...
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің таб...
Жел дауылды шақырады,
Бұлт жауынды шақырады.
Бұлт жауынды шақырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр құбылыстың өз салдары бар екенін білдіреді. Тура мағынасында жел соқса, ауа райы өзгер...
Көлдің көркі - құрақ,
Таудың көркі - бұлақ.
Таудың көркі - бұлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғаттың әр бөлшегі өз орнымен сұлу екенін білдіреді. Көлдің сәнін келтіретін — оның жа...
Қыстағы қар - жерге ырыс,
Жаздағы ылғал - елге ырыс.
Жаздағы ылғал - елге ырыс.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қыста жауған қар жерді ылғалдандырып, көктемгі егінге нәр береді; жазда...
Бұл бөлімде табиғат көріністері мен құбылыстары туралы қазақ мақал-мәтелдері жинақталған. Халық желдің мінезін, бұлттың көшін, жаңбыр мен қардың ырғағын, күннің шуағын бақылап, тіршілік тәжірибесін қысқа да нұсқа нақылға айналдырған.
Мұндай мақал-мәтелдер ауа райын болжау, жыл мезгілдерін тану, жер мен су қадірін түсіну сияқты ойларды жеткізеді. Табиғатқа құрмет, еңбек пен шаруашылықтың үйлесімі, сақтық пен үнемшілдік секілді құндылықтар да осы нақылдар арқылы көрінеді.
Категория мәтіндері балаларға да, ересектерге де табиғат тілін ұғындырып, ұлттық дүниетанымды кеңейтеді. Табиғатқа қатысты мақалдарды оқу — қазақтың өмір салты мен байырғы байқағыштығын танудың тиімді жолы.
Мұндай мақал-мәтелдер ауа райын болжау, жыл мезгілдерін тану, жер мен су қадірін түсіну сияқты ойларды жеткізеді. Табиғатқа құрмет, еңбек пен шаруашылықтың үйлесімі, сақтық пен үнемшілдік секілді құндылықтар да осы нақылдар арқылы көрінеді.
Категория мәтіндері балаларға да, ересектерге де табиғат тілін ұғындырып, ұлттық дүниетанымды кеңейтеді. Табиғатқа қатысты мақалдарды оқу — қазақтың өмір салты мен байырғы байқағыштығын танудың тиімді жолы.