Жол ақысы - жүру,
Кісі ақысы - беру.
Kisi aqysy - berý.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — жолға шыққан адам жолға төленетін шығынды, керек-жарақты өзі көтереді. Ал «кісі ақысы» дегені — басқа адамның еңбегін, еңсесін, уақытын, құқын өтеу, яғни біреуге қарыз болып қалмау. Астарлы мағынасы: адам өмірде өз міндетін өзі атқарып, ешкімнің ақысына кірмей, біреудің еңбегін жемеуі керек. Біреуге қиянат жасасаң, оны қайтару да, өтеу де парыз.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жол ақысы» — өмір жолындағы шығын, бейнет, тәуекелдің белгісі. «Жүру» сөзі адамның тіршіліктегі әрекетін, өз жолымен алға басуын білдіреді. Ал «кісі ақысы» — адам құқығы, адал еңбек, обал-сауап ұғымдарымен астасады. «Беру» — тек ақша қайтару емес, жалпы әділдік танытып, қарызды, міндетті, өкпені де өтеу деген ойды аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды біреудің еңбегін бағалау, қарызды уақытында қайтару, қызметін адал төлеу туралы айтқанда қолданады. Мысалы, біреу танысының жұмысын істетіп алып, ақысын бермей жүрсе, оған осы мақал ескерту болады: еңбектің де, адамның да ақысы бар. Сондықтан әділ болып, әркімнің өз несібесін дер кезінде өтеу қажет.