Жетім қозы тасбауыр, түңілер де отығар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Жетім қозы тасбауыр, түңілер де отығар деген мақал ата-ана мейірімі мен қамқорлығынан айырылған жанның ішкі күйін бейнелейді. Тура мағынасында жетім қалған қозы қатаң тасқа сүйкеніп, жылылық таппайды, сондықтан бір сәт түңіліп, кейін тіршілікке бейімделіп кетеді. Астарлы мағынасы — адам да қамқорсыз, сүйенішсіз қалса, алғашқыда жабырқап, сенімін жоғалтқандай болады, бірақ уақыт өте төзім мен үйреніс арқылы қайта орнығады. Бұл сөз жетімдіктің ауырлығын, мейірімнің бағасын аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жетім қозы» — қорғансыз, әлсіз, мейірімге мұқтаж жанның образы. «Тасбауыр» сөзі тас секілді қатты, суық ортаны білдіреді: онда жылу да, жанашырлық та жоқ. «Түңілер де отығар» дегені — бастапқы күйзеліс пен кейінгі көндігу, сабырға келу үдерісін көрсетеді. Яғни мақал адам жанының нәзіктігін әрі қиындыққа бейімделетін қайратын қатар танытады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал ата-анасыз өскен балаға қамқор болудың маңызын еске салады. Мысалы, интернатта немесе туысының қолында өскен балаға жылы сөз айтылмаса, ол өзін жалғыз сезінуі мүмкін; ал мейірім көрсетілсе, ол да өмірге сеніммен қарайды. Сондықтан бұл мақал жанашырлыққа, адамдық қолдауға үндейді.