Жердің бақыты тайса,
Су сайға құлайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жердің берекесі кетсе, одан тарайтын игілік те төмендеп, өз арнасынан ауытқитынын білдіреді. Тура мағынасында жердің бағы тайса, су да жоғарыда тұрмай, сайға қарай ағады. Астарлы мағынасы — ел мен ортадағы ырыс, тәртіп, ынтымақ әлсіресе, тіршіліктің де күйі кетеді. Яғни жақсылықтың негізі бұзылса, оның салдары міндетті түрде сезіледі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жер» — тіршіліктің, құт-берекенің, тұрақтылықтың символы. «Су» — сол берекеден тарайтын игілік, өмірдің нәрі. «Сайға құлау» — төмендеу, шашырау, әлсіреу деген ойды бейнелейді. Халық жер мен суды жай табиғи құбылыс ретінде емес, өмірдің өзегі ретінде алып, береке мен тұрақтың бір-бірімен тығыз байланысты екенін көрсеткен.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де қоғам, отбасы не ұжым ішіндегі жағдайға байланысты айтылады. Егер басшылық әлсіз болып, тәртіп бұзылса, нәтиже де төмендейді. Мысалы, мектепте ортақ талап сақталмай, жауапкершілік төмендесе, тәртіп пен оқу үлгерімі де нашарлайды. Сонда бұл мақал «негізі дұрыс болмаса, нәтиже де төмен болады» дегенді еске салады.
Sý saıǵa qulaıdy.