Жеңілген елде желке жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы жоққа тән, ал астарлы мағынасы өте терең. «Жеңілген ел» дегені — жауға, қиындыққа, әлсіздікке ұшыраған жұрт. «Желке жоқ» деуі — ондай елдің бас көтерер күші, қорғаны, намысы қалмайды дегенді білдіреді. Яғни ел жеңілсе, оның қадірі кетіп, абыройы тапталып, еркіндігі әлсірейді. Мақал халықты бірлікке, намысқа, елдікті сақтауға үндейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «желке» — адамның ең осал, бірақ тірекке де, соққыға да ұшырайтын тұсы. Ол бейнелі түрде елдің тірегі, қорғаны, жігері дегенді аңғартады. «Желке жоқ» деу арқылы жеңілген жұрттың басын көтере алмай, иліккен күйі суреттеледі. Бұл образ елдің әлсіреуін, рухтың түсуін әсерлі көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал бәсекеде, спортта, жұмыста немесе қоғамдық өмірде намысты қолдан бермеу керегін ескертеді. Мысалы, бір ұйым өзара тартыс пен бейберекеттен әлсіресе, сыртқы бәсекеге төтеп бере алмай қалады. Сол сияқты ел де, ұжым да бірлігі бұзылса, беделінен айырылады.