Жар құласа, жайын өледі.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Жар құласа, жайын өледі» мақалы сырттай қарағанда табиғат құбылысын суреттегендей көрінеді, бірақ астарында үлкен қауіптің салдары кішіге де, үлкенге де ортақ екені айтылады. Яғни бір нәрсе мүлде бұзылса немесе тірек құласа, соның жанындағы әлсіз де, күшті де зиян шегеді. Бұл мақал отбасы, орта немесе ел ішіндегі береке кетсе, оның зардабы бәріне тиетінін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жар» — биік, берік болып көрінетін тірек, ал «жайын» — судағы ірі, қуатты балық. Әдетте жайын мықты аңдалғанымен, жар құласа, оның өзі де құтылмайды деген ой беріледі. Демек, ең күшті дегеннің өзі ортадағы тепе-теңдік бұзылса, әлсірейді. Образ халықтың өмірді нақты табиғат құбылыстарымен салыстырып, терең ой айту тәсілін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де отбасылық бірлікке, ұйым ішіндегі тәртіпке, елдік тұрақтылыққа байланысты қолданылады. Мысалы, шағын кәсіпте басшы мен қызметкер арасында сенім жоғалса, бүкіл жұмыс тоқырап, бәрі зиян көреді. Сол сияқты бір адамның қателігі немесе ортадағы берекесіздік көпке әсер етеді.