Жанын аямаған жау алады,
Малын аямаған дау алады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — адам жанын сақтамай, басын қатерге тіксе, жауға жем болуы мүмкін; ал мал-мүлкін орынсыз қимай, берекесіз ұстаса, дау-дамайға ұрынады. Астарлы мағынасы — әр істің өз орны бар: адам өз өмірін де, дүние-мүлкін де дұрыс бағалап, қажет жерде тәуекел етіп, қажет жерде сақ бола білуі керек. Яғни шектен тыс сараңдық та, орынсыз батылдық та жақсылыққа апармайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жау» — тек сыртқы дұшпан емес, қауіп-қатердің, өлімнің, қатал сынның бейнесі. «Дау» — малға, дүние-мүлікке байланысты кикілжің, реніш, тартыс. «Жан» мен «мал» — адамның ең қымбат екі құндылығы. Халық осы екі ұғымды қарсы қойып, өмірде тепе-теңдік, ақыл және сақтық керек екенін меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жауапкершілік пен дұрыс шешім қабылдауға қатысты айтылады. Мысалы, кәсіпкер табысын қорғау үшін заңды құжатсыз серіктеске сеніп ақша құйса, кейін дау туындауы мүмкін. Ал қауіпсіздік талаптарын елемей жұмыс істесе, денсаулығына зиян келеді. Сондықтан мақал адамды өз өмірін де, дүниесін де орынсыз тәуекелге салмауға шақырады.
Malyn aıamaǵan daý alady.