Жанбаса, отын жаман,
Жаға алмаса, қатын жаман.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, отын жанбаса — оның сапасы нашар, ал от жақпаған әйел — шаруаны дұрыс істей алмайды деген тұрмыстық байқау айтылған. Астарлы мағынасы тереңірек: кез келген істің нәтижесі оны орындаған адамның шеберлігіне, ықыласына және тәжірибесіне байланысты. Егер бір нәрсе ойдағыдай шықпаса, себеп тек затта емес, оны қолдана білмеуде де болуы мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «отын» мен «от жағу» — үй тіршілігі мен шаруаның символы. Отынның жануы — істің сәтті жүруін, ал от жаға алмау — тәжірибе, ептілік, ұқыптылық жетіспеуін білдіреді. Мұндағы «қатын» сөзі көне қолданыста үй ішінің шаруасын атқаратын жар мағынасында айтылған. Яғни мақал біреуді кемсіту үшін емес, үй ішіндегі іс пен дағдының маңызын көрсету үшін қолданылған.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды кез келген кәсіпке қатысты айтуға болады: құрал дұрыс болса да, оны меңгермеген адам жақсы нәтиже шығара алмайды. Мысалы, аспаз дәмді ас әзірлей алмаса, кінә тек өнімде емес, оның тәжірибесі мен ыңғайында да болуы мүмкін. Сондықтан мақал адамды істі үйренуге, ұқыптылыққа және жауапкершілікке шақырады.
Jaǵa almasa, qatyn jaman.