Жаман болса ағамыз,
Жақсыны қайдан табамыз?
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ағайынның, әсіресе үлкеннің тәрбиесі мен үлгісі өте маңызды екенін білдіреді. Егер өзіңе жақын, жол көрсетер ағайын адам жаман мінезді болса, одан жақсы өнеге күтудің өзі қиын. Астарлы мағынасы — адамды жақын ортасы, туысы, үлкені тәрбиелейді; сол себепті ағайын арасындағы сыйластық, жауапкершілік, адамгершілік берік болуы керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ағамыз» сөзі тек туған аға емес, жалпы ағайын ішіндегі үлкенді, сүйенішті меңзейді. «Жаман болса» деген тіркес мінездің, ниеттің, үлгінің бұзылғанын көрсетеді. Ал «жақсыны қайдан табамыз?» деген сұрақ риторикалық мәнде айтылып, жақсы адам сырттан өздігінен келе салмайтынын, оны өз ортаңнан іздейтініңді аңғартады. Яғни жақсы тәрбие мен жақсы үлгі ең алдымен жақын ортадан басталады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал отбасыда, туыстық қарым-қатынаста немесе ұжымда жауапты адамның мінезі туралы айтылғанда қолданылады. Мысалы, үйдегі үлкен кісі үнемі өтірік айтып, ұрысқақ болса, кейін інілері мен қарындастары одан өнеге алмайды. Сол кезде «жаман болса ағамыз, жақсыны қайдан табамыз?» деп, үлгі болатын адамның жақсы болуы керегін ескертеді.
Jaqsyny qaıdan tabamyz?