«Жақсыны жаман қабар.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мақалдағы «қабар» — «қабу», яғни тістеу етістігінен. Тура мағынасы: жаман жақсыны қабады, итше тиісіп, тынышын алады. Астарлы мағынасы — жақсы адамның табысы мен абыройы көре алмайтын, іші тар адамдардың көзіне түрпідей тиеді, олар оны сөзбен шағып, өсекпен, жаламен төмендетуге тырысады. Халық бұл арқылы жақсылық жасаған, алға озған адам күншілдікке, сынға тап болатынын ескертеді, әрі оған мойымауға үйретеді.
Образдар мен теңеулер
«Қабу» — иттің әрекеті. Мақал жаманды тістейтін итке теңеп, оның зиянының ашық, бірақ ұсақ екенін көрсетеді. «Ит үреді, керуен көшеді» дегендей, мұндай тиісудің жақсының жолын тоқтатуы қиын. «Жақсы» мен «жаман» — мінездің екі шегі: бірі ісімен танылса, екіншісі өзгені кемітумен көзге түседі. Жаманның күші — жасауда емес, тек тістеуде.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін бұл мақал әлеуметтік желідегі жала мен күншілдікке дәл келеді. Мысалы, бір жас кәсіпкер ауылындағы мектепке көмектессе, кейбіреулер оның ниетін жамандап, «жарнама үшін істеп жүр» деп пікір жазуы мүмкін. Мақал мұндай сынды жақсы істің көлеңкесі деп қабылдап, жөнсіз сөзге назар аудармай, өз жолыңды жалғастыруды үйретеді.