Жақсы жігіт он бесінде жас емес,
Жүзге келсе пәс емес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жақсы жігіттің бағасы жаспен өлшенбейтінін айтады. Тура мағынасы бойынша, он бес жастағы бала да егер ақылды, намысты, елгезек болса, ол «жас» деп кемсітілмейді; ал жүзге келген қарт та абыройлы, сергек, беделді болса, «пәс» болмайды. Астарлы мағынасы — адамның қадірі жасына емес, мінезіне, парасатына, ісіне байланысты. Жігіттің жақсысы ерте есейеді, жауапкершілік алады, сөзі мен ісі қабысады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «он бес» — жастықтың бастапқы шағы, ал «жүз» — кәріліктің шегі. «Жас емес» дегені — пісіп-жетілген, салмақты адам деген ишара. «Пәс емес» сөзі төмен емес, қадірі кемімеген, абыройы биік дегенді білдіреді. Яғни мақал жас пен кәріні қарсы қоймай, адамдық өлшемді алға шығарады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды ерте есейіп, жауапкершілікпен еңбек етіп жүрген жастарға қатысты айтамыз. Мысалы, 16 жастағы оқушы үйдегі кіші бауырларын бағып, сабақта да озат болса, үлкендер: «Жақсы жігіт он бесінде жас емес» деп мақтайды. Мұнда жасқа емес, өнеге мен іске құрмет көрсетіледі.
Júzge kelse pás emes.