Зекетсіздің малы арам,
Тілсіздің дауы арам.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — зекет бермеген малдың берекесі жоқ, ал тілін таппай, сөзге тоқтамайтын адамның дауы да дұрыс болмайды. Астарлы мағынасы — адамның дәулеті мен ісі де, сөзі мен таласы да жөнге келуі керек. Байлықта қайырым, сөзде тәртіп болмаса, ол іс те, дау да елге пайда әкелмейді. Халық мұнда малдың адал болуы үшін оның бір бөлігін ел-жұртқа, мұқтажға беру керек екенін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
«Мал» — тек төрт түлік емес, жалпы дүние-мүлік, байлықтың белгісі. «Зекетсіз» деген сөз сараңдықты, қанағатсыздықты меңзейді. «Тілсіздің дауы» тіркесі екі түрлі ұғынылады: біріншісі — сөзін дұрыс айта алмайтын, ойын жөндеп жеткізбейтін адам; екіншісі — дауласқанда әділ, байыпты сөзге жүгінбейтін жан. Мұндағы «арам» сөзі тек діни тұрғы емес, берекесіз, бұлыңғыр, құны кем деген ойды да білдіреді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамды адал табысқа, қайырымдылыққа және мәдениетті сөйлесуге шақырады. Мысалы, табысы жақсы кәсіпкер жыл сайын садақа беріп, мұқтажға қол ұшын созса, оның ісі берекелі болады; ал жанжалда айқаймен емес, сабырлы сөзбен мәселені шешсе, дауы да ушығып кетпейді.
Tilsizdiń daýy aram.