Ұлыдан - ұлағат,
Жақсыдан - шапағат.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: ұлы, қадірлі, өнегелі адамнан тәрбие мен үлгі тарайды; жақсы адамнан айналасына жылылық, қамқорлық, игілік келеді. Астарлы мағынасы — адамның тегі мен атағы емес, мінезі мен ісі маңызды. Ұлағат дегеніміз — кейінгіге қалатын тәлім, дұрыс жол көрсететін өнеге. Шапағат — біреуге жанашырлық таныту, жақсылық жасау, қол ұшын беру. Демек, шын мәніндегі биік адам өзгеге пайдасын тигізуімен өлшенеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы “ұлыдан” сөзі тек жас не туыстық мағынасын ғана емес, елге сыйлы, парасатты, үлкен жүректі адамды меңзейді. “Ұлағат” — сол адамның сөзі мен ісінен тарайтын тәрбие. Ал “жақсыдан” дегені — мінезі жұмсақ, ниеті түзу, адамгершілігі мол жан. “Шапағат” — күннің нұры сияқты айналаға тарайтын мейірім бейнесі. Яғни жақсы адамның қасында жүрген адам да жылылық сезеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті: адамды лауазымына емес, ісіне қарап бағалау керек. Мысалы, мектепте бір ұстаз тек білім беріп қана қоймай, оқушыға бағыт-бағдар беріп, қолдап отырса, оның бойындағы шапағат көрінеді. Сондай адамнан шәкірттер ұлағат алады. Сондықтан жақсылық жасап, үлгі болу — ең үлкен абырой.
Jaqsydan - shapaǵat.