Үйдің жылы, суығын,
Қыс түскенде білерсің.
Кімнің алыс, жақынын,
Іс түскенде білерсің.
«Үйдің жылы, суығын, Қыс түскенде білерсің. Кімнің алыс, жақ…» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам мен үйдің, сондай-ақ ағайын-туыстың шын қадірі сын сәтте білінетінін айтады. Үйдің жылы не суық екенін қыс түскенде ғана анық байқайсың: дәл сол сияқты, біреудің алыс не жақын екенін, кімнің шынайы жанашыр, кімнің жай ғана сырттай таныс екенін іс түскенде танисың. Яғни, жай күнде бәрі жақсы көрінгенімен, қиындық пен қажет кезде ғана шынайы қатынас ашылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қыс» — қиындық, сынақ, таршылықтың образы. «Үйдің жылы, суығы» — жайлылық пен жайсыздықты білдіреді. Ал «алыс, жақын» сөзі тек қашықтықты емес, көңілдің, ниеттің жақындығын меңзейді. Адамның шынайы пейілі сөзбен емес, әрекетпен танылатыны осы образдар арқылы берілген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, адам ауырып қалғанда немесе жұмысынан айырылғанда кімнің хабарласып, көмектескені байқалады. Сол кезде шын дос пен жай таныс, жақын адам мен алыс адамның арасы айқын көрінеді. Сондықтан бұл мақал адамдарды бір-біріне тек жақсы уақытта емес, қиын сәтте де тірек болуға үндейді.
Qys túskende bilersiń.
Kimniń alys, jaqynyn,
Is túskende bilersiń.