Түзде жүріп, жау жайратқан батырмын,
Үйге келіп, құрт қайнатқан батырмын.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырттай ғана айбар көрсетіп, өзін батыр сезінетін, бірақ шын өмірде қарапайым тірлікке де араласып, үй ішінің ісіне де жарайтын адамды бейнелейді. Тура мағынасында далада ерлік жасап, жаумен шайқасқан батырдың үйге келгенде құрт қайнатып жүргені айтылған. Астарлы мағынасы — нағыз ер азамат тек майданда емес, күнделікті тұрмыста да еңбек етіп, отбасыға пайдасын тигізе білуі керек. Яғни ерлік пен еңбек бір-біріне қарсы емес, екеуі де адамдық қасиетті толықтырады.
Образдар мен теңеулер
«Түз» — кең дала, ел қорғау, қауіп-қатер мен ерліктің мекені. «Жау жайрату» — батырлықтың, қайсарлықтың белгісі. Ал «құрт қайнату» — үй ішіндегі қарапайым шаруаны, тұрмыстық еңбекті білдіреді. Осы екі образды қатар қою арқылы мақал батырдың бейнесін тек соғыс адамы ретінде емес, тіршіліктің барлық қырында пайдалы тұлға ретінде танытады.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі күні бұл мақал жауапкершілігі мол, қолынан іс келетін азаматқа қатысты айтылады. Мысалы, жұмыста басшылық етіп, үлкен істі тындыратын адам үйде де баласына қарайласып, асүйге көмектессе, оны осы мақалмен сипаттауға болады.
Úıge kelip, qurt qaınatqan batyrmyn.