Тұқымы келіспей, түсімі келіспейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — тұқым сапасыз болса, одан шығатын өнім де жақсы болмайды. Астық, дән, көшет қандай болса, беретін түсімі де соған сай келеді. Астарлы мағынасы — қандай істің, қандай ортаның, қандай тәрбиенің негізі дұрыс болмаса, соңғы нәтижесі де олқы шығады. Яғни бастау сапалы болмаса, аяқталатын өнімнен де береке күту қиын. Бұл сөз көбіне адам тәрбиесіне, отбасындағы өнегеге, істің алғашқы қадамына қатысты айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тұқым» — істің бастауы, негізі, тәрбие мен қабілеттің түп қазығы. «Түсім» — сол негізден шығатын нәтиже, жеміс, іс-әрекеттің қорытындысы. Халық егіншілік тәжірибесінен алынған осы бейнелер арқылы өмірдің үлкен заңдылығын көрсетеді: қандай дән сепсең, сондай өнім орасың. Демек, адамның жасаған таңдауы мен алған тәрбиесі кейінгі өміріне тікелей әсер етеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал оқу, тәрбие, жұмыс және кәсіп саласында жиі қолданылады. Мысалы, балаға кішкентайынан еңбекқорлық пен тәртіп үйретілмесе, кейін жауапкершілігі төмен болып өсуі мүмкін. Сол сияқты сапасыз жоспармен басталған жоба да жақсы нәтиже бермейді. Сондықтан бұл мақал адамды істің негізін дұрыстап қалауға шақырады.