Тікен өскен жерге тікенек шығады,
Гүл өскен жерге гүл шығады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның өскен ортасы мен көрген тәрбиесінің мінезіне, болмысына тікелей әсер ететінін білдіреді. Тура мағынада, тікен өскен жерде тікенек, гүл өскен жерде гүл өседі. Астарлы мағынада, жаман ортада жаман қасиет, ал жақсы ортада жақсы мінез, ізгі әдет қалыптасады. Яғни адам айналасындағы үлгіге еліктеп, сол ортаның сипатын бойына сіңіреді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тікен» — қаталдықты, өрескелдік пен теріс ықпалды; «гүл» — әсемдік, мейірім, ізгілік пен тәрбиені бейнелейді. Табиғаттан алынған бұл екі образ адамның ішкі дүниесін салыстырып көрсетеді. Тікенек пен гүлдің қарама-қарсылығы арқылы халық жақсы мен жаманды, өнегелі орта мен зиянды ортаны айқын ажыратады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе бала тәрбиесіне, достық таңдауға, орта әсеріне қатысты жиі айтылады. Мысалы, егер жасөспірім үнемі дөрекі сөйлейтін, жауапкершілігі төмен адамдармен араласса, оның да мінезі соған ұқсап кетуі мүмкін. Ал білімді, мәдениетті, еңбекқор ортада жүрген адам жақсыға ұмтылады. Сондықтан мақал дұрыс ортаның адам қалыптастырудағы маңызын ескертеді.
Gúl ósken jerge gúl shyǵady.