Темірді от,
ағашты мөр,
адамды сөз балқытады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша темір отқа қызса иіледі, ағаштың бетіне мөр басылса белгі қалады. Ал астарлы мағынасы — адамға күшпен емес, орнымен айтылған жылы сөз, дәлелді пікір, ұтымды насихат әсер етеді. Яғни адамның жүрегін жұмсартатын да, ойын өзгертетін де сөздің құдіреті. Қатты мінезді, қырсық не суық адамды да дұрыс сөйлеу, сабырлы үн, шынайы мәміле арқылы райынан қайтаруға болады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «темір» — қаттылықтың, «от» — қызу ықпалдың, «ағаш» — сыртқы түрі берік нәрсенің, «мөр» — айқын із қалдыратын әсердің бейнесі. Ал «адамды сөз балқытады» дегені сөздің жылуы мен қуаты темірден де қатты мінезді жібітетінін танытады. «Балқыту» сөзі мұнда тек еріту емес, жұмсарту, көндіру, әсер ету мағынасында қолданылған.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе қарым-қатынас, тәрбие, жұмыс орнындағы сөйлесу кезінде маңызды. Ашу үстінде айтылған ауыр сөз адамды алыстатады, ал сабырмен айтылған сыпайы сөз мәселені шешеді. Мысалы, мұғалім оқушыны ұрсып емес, түсіндіру арқылы тәртіпке шақырса, бала оны жақсы қабылдайды. Сондықтан бұл мақал сөз мәдениетін сақтауға, адаммен мәміле арқылы әрекет етуге үндейді.
aǵashty mór,
adamdy sóz balqytady.