Тату болсаң, балдай бол,
Ащы болсаң, тұздай бол.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға мінезін түзеп, елмен тату, сөзімен де, ісімен де жұғымды болуды үйретеді. «Тату болсаң, балдай бол» дегені — көпшілікке сүйкімді, жылы шырайлы, пайдаң тисін деген ой. Ал «Ащы болсаң, тұздай бол» дегені — егер қатал не өткір сөйлер болсаң, орынсыз емес, мөлшерлі, қажет жерде ғана бол деген астарлы мағына береді. Яғни адам мінезі не балдай тәтті, не тұздай қажетті болуы керек: шектен шыққан ашу, дөрекілік жараспайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бал» — тәттілік, мейірім, жақсы сөз, көпке жағымды қарым-қатынас белгісі. «Тұз» — ащылық қана емес, тағамға дәм беретін, қажет мөлшерде бағалы нәрсе. Демек, мақал мінездің жұмсақ та, өткір де жағы өз орнымен болғанда ғана қадірлі екенін білдіреді. Образдар адам бойындағы сөз мәдениеті мен қарым-қатынас өлшемін әдемі салыстырады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі күні бұл мақал отбасында, жұмыста, достар арасында өте орынды. Мысалы, ұжымда бір адам бәрімен сыйласып, жылы сөйлесе, оны жұрт жақсы көреді; ал басшы қатты ескерту айтса да, оны әділ әрі шектен аспай жасаса, сөзі өтімді болады. Яғни адамға жұмсақтық пен талаптың тепе-теңдігі керек.
Aщy bolsań, tuzdaı bol.