«Татсыз түрік болмас, Түріксіз бөрік болмас.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл — түркі тіліндегі ең көне мақалдардың бірі. XI ғасырда Махмұд Қашқари «Түркі сөздерінің жинағында» оны «Татсыз түрік болмас, бассыз бөрік болмас» түрінде келтірген. «Тат» — түркілер қатар отырған отырықшы, көбіне парсы тілді көршілеріне берген атау. Тура мағынасы: татсыз түрік болмайды, түріксіз бөрік болмайды. Астарлы мағынасы — көшпелі түркілер мен отырықшы көршілері ғасырлар бойы қатар өмір сүріп, сауда, қолөнер, егіншілік арқылы бір-бірін толықтырған. Бір халық екіншісінсіз толық болмайды, өмір өзара тәуелділікке құрылған.
Образдар мен теңеулер
«Бөрік» — түркінің бас киімі, оның болмысының белгісі. Бөрік басқа киіледі, ал бас мұнда — түрік; сондықтан «түріксіз бөрік болмас» тармағы алғашқы ойды күнделікті нақты затпен бекітеді: бас пен бөрік қалай ажырамаса, түрік пен тат та солай. Екі тармақтың құрылысы бірдей, ойды есте қалдыратын қатарластыру тәсілі қолданылған.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін бұл мақал әртүрлі халықтар мен мәдениеттердің бір-бірін байытатынын білдіреді. Мысалы, бір қалада тұрып, бір кәсіпорында қатар еңбек ететін түрлі ұлт өкілдерінің бірінің шеберлігі екіншісінің тәжірибесін толықтырады. Мақал көршімен сыйластықта өмір сүруге шақырады.
Túriksiz bórik bolmas.