Судық түбін шым бөгейді,
Даудың түбін қыз бөгейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал екі түрлі істің түйінін әйелдің, әсіресе қыздың, ибалы мінезі мен ақыл-парасаты жұмсарта алатынын білдіреді. Тура мағынасында су тасқынын тоқтатуға шым бөгет болса, даудың ушығуын тоқтатуға қыздың сөзі, сыпайылығы, татулығы себеп болады. Астарлы мағынасы — қыз баланың орны тек отбасыда емес, ел ішіндегі береке мен бітімде де маңызды екенін көрсету. Ол ұрыс-керістің бетін қайтарып, екі жақты жарастыра алатын нәзік те ықпалды күш ретінде танылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «су» — күшті, тоқтаусыз ағын, ал «шым» — табиғи, қарапайым бөгет. Бұл өмірдегі үлкен істі де шағын, бірақ ұтымды амал тоқтата алатынын аңғартады. «Даудың түбі» — бірлікке сызат түсіретін жанжалдың соңы, ал «қыз бөгейді» дегені — қыздың көрегендігі, сабыры, әдепті сөзі дау-дамайды тежейді деген ұғым.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал отбасылық не ұжымдық келіспеушіліктерде сабырлы, мәдениетті адамның рөлін еске салады. Мысалы, екі бауыр үйдегі мұраны бөлісе алмай керісіп қалғанда, әпкесі не сіңлісі ашуға ермей, сабырлы сөйлеп, ортақ шешімге келтірсе, дау басылады. Осы арқылы мақал татулықтың сөзбен де орнайтынын ұқтырады.
Daýdyń túbin qyz bógeıdi.