Сөздің дауылы кетіп, самалы қалды.
Адамның жақсысы кетіп, жаманы қалды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал өмірде бір адамның артында қалатын белгісі оның сөзі мен ісі арқылы өлшенетінін меңзейді. Бірінші жолда «сөздің дауылы» — қатты, ашулы, бос даурығу, ал «самалы» — жұмсақ, сабырлы, жанға жайлы сөз. Яғни көп айқай, ұран, қатал мінез уақыт өте басылып, адамның шынайы, сыпайы сөзі ғана есте қалады. Екінші жолда жақсы адам кетсе, оның орны бос қалады да, артынан жаман мінезді, пайдасыз не кесірлі адам қалса, елге ауырлық түседі деген ой айтылады. Астарлы мағынасы — адамның қадірі сөзінің салмағымен, ісінің тазалығымен бағаланатыны.
Образдар мен теңеулер
«Дауыл» — ашу, ұйқы-тұйқы күй, орынсыз қаттылықтың бейнесі. «Самал» — тыныштық, мейірім, парасатты сөздің символы. Дауылдан кейін самал қалуы — артық даурықпаның орнына сабыр мен ойдың қалуын көрсетеді. Ал «жақсы» мен «жаман» — тек адам мінезінің қарама-қарсы екі көрінісі емес, қоғамға тигізетін әсері де әртүрлі екенін білдіреді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желідегі сөзге де сай келеді: біреу қатты сөйлеп, жұртты шулатқанымен, уақыт өте оның сөзі ұмытылады, ал байыппен, мәдениетті сөйлеген адамның пікірі қалады. Мысалы, жиналыста айқайлаған адам емес, мәселені сабырмен шешкен адам ұжым есінде жақсы қалады.
Adamnyń jaqsysy ketip, jamany qaldy.