Сөздің ақыры - адамның ақылы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сөз адамның ішкі дүниесін, ой-өрісін, парасатын танытады дегенді білдіреді. Адам сөйлегенде оның білімін, тәрбиесін, сабырын, тіпті мінезін аңғаруға болады. Сондықтан айтылған әр сөздің салмағы бар, орынсыз сөз адамның қадірін түсіруі мүмкін. Астарлы мағынасы — ақылды адам сөзін ойланып айтып, артық сөйлемей, қажет жерде ғана нақты, мағыналы сөйлейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «сөздің ақыры» деген тіркес әңгіменің соңғы түйіні, адамның айтқанынан шығатын қорытындыны меңзейді. Ал «адамның ақылы» — оның ойлау қабілеті, өмірлік пайымы, ішкі мәдениеті. Яғни, сөз бен ақыл бір-бірімен тығыз байланысты: сөз — сыртқы көрініс, ақыл — ішкі негіз. Халық осы арқылы тілдің тек қатынас құралы емес, тұлғаны танытатын өлшем екенін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал әсіресе әлеуметтік желіде, жұмыста немесе көпшілік алдында сөйлегенде өте орынды. Мысалы, адам ашуға беріліп, ойланбай пікір жазса, оның білімсіздігі не тәрбиесіздігі байқалып қалады. Ал сабырмен, дәлелмен сөйлеген кісі өз ақылын танытады. Сондықтан бұл мақал сөз мәдениетін сақтауға, ойланып сөйлеуге шақырады.