Шын дос басыңа ырза,
Кей дос асыңа ырза.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал шынайы достың адамды сыртқы пайдасы үшін емес, өзі үшін қадірлейтінін білдіреді. «Басыңа ырза» дегені — досыңның көңіл күйіне, болмысына, мінезіне разы болу, яғни қиындықта да, қуанышта да қасыңнан табылу. Ал «асыңа ырза» дегені — кейбір адамның саған тек ішіп-жем, сый-сияпат, пайда үшін жақындауы. Демек, мақал адамды дос таңдағанда абай болуға шақырады: достықтың өлшемі — пайда емес, ниет пен адалдық.
Образдар мен теңеулер
Мұнда «бас» пен «ас» — екі түрлі өмірлік құндылықтың бейнесі. «Бас» адамды, оның арын, қадірін, жан дүниесін білдірсе, «ас» материалдық игілік пен тойым секілді өткінші нәрсені меңзейді. Халық осы қарсы қою арқылы достың шынайысын менсінбейтінін, ал пайдакүнем адамның тек берекеге қызығатынын көркем жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір де бұл мақалдың мәні өте өзекті. Мысалы, бір адам қызметі өсіп, жағдайы түзелгенде жанында көп адам пайда болуы мүмкін, бірақ қиындық туған сәтте тек шын досы қалады. Сондықтан бұл сөз адамға сыйластық пен адалдыққа негізделген достықты бағалауды ескертеді.
Keı dos asyńa yrza.