Шыққан қыз шиден тысқары.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: шиден шыққан нәрсе енді шиден тыс тұрады, яғни бұрынғы орнынан алыстайды. Астарлы мағынасы: тұрмысқа шыққан қыз өз төркінінен бөлініп, басқа әулеттің адамы болады. Қазақ түсінігінде қыз баланың ата-анасының үйіндегі орны құрметті болғанымен, ұзатылған соң ол өз шаңырағынан кетіп, жаңа өмірге қадам басады. Сондықтан бұл сөз қыздың тұрмыс құруымен бірге жауапкершілігі, жаңа ортаға бейімделуі мен дербес өмірі басталатынын білдіреді.
Образдар мен теңеулер
«Шыққан қыз» — төркінінен ұзатылған қыз. «Ши» — қазақ тұрмысында ара-жікті, шекараны, үй ішін білдіретін бейне. «Тысқары» сөзі алыстау, бөлек болу, бұрынғы ортадан сыртқа шығу мәнін береді. Мақалдағы образ қарапайым болса да, қыздың ендігі жерде өз жұрты емес, өзге әулетке барып сіңетінін астарлап көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал қыз баланың тұрмысқа шыққаннан кейін ата-анасына құрметін сақтай отырып, жаңа отбасына да жауапкершілікпен қарауын еске салады. Мысалы, тұрмыс құрған жас келін өзінің ендігі міндеті жаңа үйдің берекесін арттыру екенін түсінеді, бірақ төркінін де ұмытпайды. Мақал тәрбиелік мәнде жиі айтылады.