Салмай жортқан жігіттен,
Салмай құлындаған бие артық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: жортып жүріп, өз міндетін атқармайтын, салғырт жігіттен өз уақытында құлындаған бие жақсы деген ой айтылады. Астарлы мағынасы — ер азамат та, мал да өз мезгілінде, өз міндетімен бағалы. Еңбек етпей, бос жүрген адамнан пайда аз, ал тіршілігі өнімді, берекелі жан әлдеқайда қадірлі. Халық мұнда жалқаулықты сынап, жауапкершілік пен еңбектің мәнін алға қояды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «салмай жортқан жігіт» — бір іске байланбай, салмақсыз, бос сенделген, еңбекке жарамсыз адам бейнесі. Ал «салмай құлындаған бие» — мезгілінде төл беріп, шаруашылыққа пайда әкелетін, бағалы малдың символы. Жігіт пен бие салыстырылып, адам еңбегі мен мал өнімділігі қатар қойылады. Осы арқылы халық «пайдасы бар нәрсе ғана құрметке лайық» деген ойды жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал уақытын бос өткізетін, істі созып жүретін адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, жұмыс іздеудің орнына күні бойы телефон қарап, жауапкершіліктен қашатын жасқа үлкендер осы мақалмен ескерту жасай алады. Яғни, қоғамда бос қыдырыс емес, нақты іс пен нәтиже қымбат.
Salmaı qulyndaǵan bıe artyq.