Өзімдікі дегенде, өгіз қара күшім бар,
Өзгенікі дегенде, анау-мынау ісім бар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның өз пайдасына келгенде бар күшін салып, ал біреудің шаруасына келгенде салғырт тартатынын әжуалайды. Тура мағынасында: «өзімнің ісім» болса, өгіздей зор күшім бардай белсендімін; ал «өзгенікі» болса, шамалы ғана әрекет етемін деген ой жатыр. Астарлы мағынасы — пендешілік, өзімшілдік, жауапкершіліктің әлсіздігі. Халық мұнда адамға тек өз мүддесін ғана ойламай, ортақ іске де бірдей еңбек ету керегін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
«Өгіз қара күшім бар» деген тіркес өте мол, зор қуатты білдіреді. Өгіз — қазақ ұғымында қайсар, ауыр жүк көтеретін мал, сондықтан бұл жерде адамның бар мүмкіндігін толық жұмсауы бейнеленген. Ал «анау-мынау ісім бар» дегені — селқос, жартыкеш әрекет, ынта аздығын көрсетеді. Екі қарама-қарсы образ арқылы адам мінезіндегі екіұдайлық ашық көрінеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жұмыста, оқуда не ортақ жобада тек өз үлесіне келгенде ғана белсенді болып, басқаның ісіне немқұрайды қарайтын адамға қатысты айтылады. Мысалы, топтық жұмыста бір студент өз есебін мұқият дайындап, ал ортақ презентацияға көмектеспесе, осы мақал орынды болады.
Ózgeniki degende, anaý-mynaý isim bar.