Отпен ойнама - өртенерсің,
Доспен ойнама - өкпелетерсің.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға орынсыз еркелік пен шектен шыққан қылықтың зиянын ескертеді. «Отпен ойнама — өртенерсің» дегені тура мағынада оттың қауіпті екенін білдіреді: абайсыз қимыл адамға зиян келтіреді. Астарлы мағынада кез келген қауіпті іс, асығыс әрекет немесе салмақсыз мінез соңында опық жегізеді. Ал «Доспен ойнама — өкпелетерсің» дегені де сол ойды күшейтеді: достықты ойыншыққа айналдырсаң, сенім бұзылады, араға салқындық түседі. Яғни адам қауіппен де, жақынмен де әзілдеспей, байыппен қарауы керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «от» — тек жалын емес, қауіптің, апаттың, бақылаусыз күштің бейнесі. Ал «ойнау» — жеңіл қарау, мән бермеу дегенді білдіреді. «Дос» бейнесі — адамға ең жақын, сенім артатын жан, сондықтан онымен орынсыз сынасу, қалжыңды шектен асыру жараспайды. Мұнда от пен достық қатар қойылып, екі түрлі қауіп көрсетіледі: бірі денеге, бірі көңілге зиян.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде, жұмыста не достар арасында өте орынды қолданылады. Мысалы, бір адам досының құпиясын әзіл үшін көпшілікке жариялап қойса, арада реніш туады. Сол кезде осы мақал еске түседі: сеніммен ойнауға болмайды, абайсыз сөз бен іс қарым-қатынасты бұзады.
Dospen oınama - ókpeletersiń.