Өткел өтсең, бұрын өт,
Артта қалсаң, жол тайғақ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — өзеннен не басқа бір өткелден өтетін болсаң, су тартылып, жол ашық кезде ертерек өту керек; кешігіп қалсаң, арт жақтағы жол тайғақ, жүріс қауіпті болады. Астарлы мағынасы — кез келген істі уақытында, ойланып, шапшаң орындау қажет. Мүмкіндік пен қолайлы сәтті жіберіп алсаң, кейін қиындық көбейеді, ісің бөгеледі. Сондықтан адам ерінбей, дер кезінде қимылдауы керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «өткел» — өмірдегі қиын сынақ, шешуші сәт немесе жауапты мүмкіндік. «Бұрын өту» — сақтықпен, алдын ала әрекет ету. Ал «артта қалсаң, жол тайғақ» дегені — кешіккен адамның жағдайы күрделеніп, аяғы тайып, қиналатынын білдіретін бейнелі сөз. Тайғақ жол — белгісіздік, қауіп, қолайсыздықтың символы.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал әсіресе оқу, жұмыс, құжат тапсыру, жоба қорғау сияқты істерге дәл келеді. Мысалы, емтиханға дайындалуды соңына қалдырған студент қиналып, нәтиже төмен болуы мүмкін, ал ертерек қамданған адам сабырмен үлгереді. Яғни, бұл мақал уақытты бағалап, мүмкіндікті дер кезінде пайдалануға үйретеді.
Artta qalsań, jol taıǵaq.