Он адам жүрген жерде із,
жүз адам жүрген жерде соқпақ,
мың адам жүрген жерде жол қалады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал көп адамның бір бағытта, бір мақсатпен жасаған ісі ізсіз қалмайтынын білдіреді. Тура мағынада: бір адам жүрсе — із ғана қалады, көп адам жүрсе — соқпақ пайда болады, ал өте көп адам жүрсе — кең жол қалыптасады. Астарлы мағынасы: аз ғана әрекет те үлкен істің бастамасы бола алады, ал көптің еңбегі мен бірлесе қимылы тұрақты нәтиже береді. Яғни, бір адамның бастамасы кейін көпшілікке пайдалы даңғылға айналуы мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «із» — жеке адамның қысқа мерзімді әсері, «соқпақ» — жиі қайталанған әрекеттен туған дағды не бағыт, ал «жол» — көпшілік мойындаған, қалыптасқан үлкен нәтиже. Адамдардың жүруі тек қадам емес, өмірдегі ортақ еңбек, ізденіс, тәжірибе, келісім сияқты ұғымдарды меңзейді. Образ арқылы халық көптің күшімен іс орнығады деген ойды өте әсерлі жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал білімде, еңбекте, қоғамда жиі қолданылады. Мысалы, бір ауылда жастар ерікті түрде сенбілік жасап, ескі соқпақты тазаласа, кейін ол жұрт жүретін ыңғайлы жолға айналуы мүмкін. Сол сияқты, бір адамның бастамасымен ашылған жоба көп қолдау тапса, үлкен нәтижеге жетеді.
júz adam júrgen jerde soqpaq,
myń adam júrgen jerde jol qalady.