Оқыған - білгір, оқымаған - ділгір.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал білімнің адам өміріндегі орнын көрсетеді. Оқыған адам дүниені жақсы түсінеді, ойы ояу, сөзі дәл, ісі тиянақты болады, сондықтан ол білгір атанады. Ал оқымаған адам көп нәрседен хабарсыз қалып, біреудің ақылына, көмегіне, нұсқауына мұқтаж болады, яғни ділгір күйде жүреді. Астарлы мағынасы — білім адамды дербес, сенімді әрі пайдалы етеді, ал білімсіздік адамды әлсіз, тәуелді қылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «білгір» сөзі тек көп нәрсені білген адамды емес, өмірді пайымдай алатын, дұрыс шешім қабылдайтын жанды білдіреді. «Ділгір» — тікелей «қажетсінуші, мұқтаж» деген мағынада. Яғни мақал оқыған мен оқымағанның айырмасын бір қарама-қарсы образ арқылы ашып тұр: бірі — толық, екіншісі — жетіспеушілік күйінде.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе білім мен мамандық таңдауда өзекті. Мысалы, компьютерлік дағдысы бар адам жұмысты тез тауып, өзгеге тәуелсіз болады, ал мұндай білімі жоқ адам көп мүмкіндіктен қалып қояды. Сондықтан мақал жастарды оқуға, ізденуге, білімді өмірлік күш ретінде қабылдауға үндейді.