Өкпелесең, көшке берген тайлағыңды қайтып ал.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ренішті сөзден бұрын ісіңді салмақтап ал деген ойды білдіреді. Тура мағынада: егер өкпең бар болса, біреуге берген сыйыңды қайтып ал. Астарлы мағынада: өкпеге бола жақсылықты жоққа шығару, шартты сыйластық көрсету дұрыс емес; шын ниетпен берілген нәрсені реніштің құралына айналдыру — ұсақтық. Мақал адамды сабырға, кеңдікке және сөзге емес, парасатқа сүйенуге үндейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «көшке берген тайлақ» — үлкен құнды, салмақты сыйдың белгісі. Тайлақ — көшпелі өмірде бағалы мал, оны беру мол пейіл мен жомарттықты аңғартады. Ал оны «қайтып ал» деу — өкпе қысқан сәттегі асығыс, тар мінезді әжуалау. Яғни, берілген сыйдың қадірін реніш бұзбауы керек, әйтпесе адамның ниеті де, абыройы да түседі.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал достықта, туыстықта немесе жұмыста орынсыз ренжіскенде еске алынады. Мысалы, бір адам досына көмектесіп, кейін кішкентай түсініспеушілік үшін: «Саған жасаған жақсылығымды қайтар» деп өкпелесе, бұл мақал соған сай келеді. Яғни, салмақты адам ренішке ермей, берген жақсылығын сөз қылмайды.