Өкпеден соққан жел жаман
Елінен безген ер жаман.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — өкпелеп соққан жел қалай жайсыз болса, өз елінен, туған жұртынан безген ер де сондай жаман деген ой. Астарлы мағынасы — адам өз еліне, жұртына адал болып, қиын сәтте теріс айналмауы керек. Елден безу — тек мекенді тастау емес, халықтың қамын ұмыту, туған ортадан безіну, намысты жоғалту дегенді білдіреді. Мақал елге сүйіспеншілік пен жауапкершілікті жоғары қояды.
Образдар мен теңеулер
«Өкпеден соққан жел» — күтпеген, қолайсыз, суық мінезді нәрсенің бейнесі. Ол адамға жайсыздық әкелетін теріс қылықты меңзейді. Ал «елінен безген ер» — ер азаматқа лайық бола тұра, туған жұртына опа қылмаған, сатқындыққа жақын іс істеген адам. Мұнда «ер» сөзі тек жынысты емес, азаматтық болмысты білдіреді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал туған жерін, ата-анасын, елінің мүддесін ұмытпайтын адамға қатысты айтылады. Мысалы, бір азамат сыртта жүріп табыс тапса да, ауылындағы мектепке демеушілік жасап, елге пайдасын тигізсе — ол мақтанарлық іс. Ал керісінше, елден қол үзіп, туған жерін менсінбейтін адамға осы мақал ескерту ретінде қолданылады.
Elinen bezgen er jaman.